با ياد و نام خدا

موضوعي كه ذهن همه را مشغول كرده و براي هر تازه واردي هم مطرح مي شود اين است كه گرچه شهر زمين مناسب ندارد , چـرا هـمـين زمينها از ابتدا دراختيار مردم قرارداده نشد تا به شكل مناسبي ساخت و ساز كنند؟ علت اين را حتي قديمي ترها هم نمي دانستند ولي ظاهرا مسئولين شركت نفت از آنجا كه چنين روزهايي را انتظار داشتند ( سرنوشت ساكنان غير شركتي نفت سفيد , عنبل و هفتگل را تجربه كرده بودند) ويا براي اينكه اطرافشان زياد شلوغ نشود و به اين بهانه كه ممكن است در زمينهاي شهر منابع جديدي يافت شود اجازه ي ساختمان سازي نمي دادند. وجود منابع جديد بهانه اي بيش نبود چرا كه تمام منابع شناسايي و بهره برداري گرديده بود. به هر جهت زمينهاي خوب و قابل سكونت را انتخاب وخانه هاي سازماني احداث كردند و بقيه مردم ناچارا به دامنه تپه ها و جاهاي نامناسب روي آوردند و از اينكه مي توانستند به هرشكل به اصطلاح صاحب خانه شوند خوشحال هم بودند وبرايشان محل خانه هم مهم نبود . فكر مي كنم اگـر مردم به همين انـدازه از شهرداري و زمين شهري حرف شنوي داشتند وضع شهر خيلي بهتر مي شد .

اين محله در ورودي شهر در كنار ترمـيـنـال مسافربري شهر قرار دارد داراي يك باب مدرسه ابتدايي و راهنمايي است. از آنجا كه يك منطقه نظامي است اطلاعات بيشتري از آن ندارم . اخيرا در ورودي اين محله ميدان بزرگي ساخته شده بـا مجسمه ي چهار نفر با لباس محلي ( چوقا و شلوار دبيت ) كه جالب است . 

اين محله در گذشته كمي بالاتر از محله فعلي قرار داشت كه تخريب و به مرور در مقابل آن محله فعلي شكل گرفت. نفتك در چند سال گذشته رشد زيادي داشته و شلوغنر شده است داراي يك دبيرستان پسرانه به نام پنج آذر و يك دبستان ابتدايي مي باشد. محل قديمي نفتك از اولين اماكني بود كه كارگران شركت نفت ( كه معمولا مجرد هم بودند ) در منازلي شبيه  به خانه هاي بيست فوتي كه سقف طاقي شكل داشتند اسكان داده شدند . ايـن مـنـازل تـا حدود سال 1343 هم وجود داشتند ولي بعد از آن تخريب شدند . تا آن زمان جاده جديد احداث نشده و فاصله بين نفـتك و چهاربيشه كاملا خالي بود و به عـلـت قرار داشتن در كنار بهشت زهرا شبها كمتر كسي پياده از آنجا عبور مي كرد .

باغ چشمه علي

اين محله در كنار پايگاه هوانيروز و بالاتر از چهاربيشه قرار دارد از محلات قديمي شهر و محل اقامت يكي از طوايف است .داراي يك باب مدرسه مي باشد .درگذشته دراين محله يك محل نگهداري اسب قرار داشت .

چهاربيشه در سمت چپ جاده ورودي شهر قرار دارد . تعداد زيادي منازل شركتي در آن قرار دارد كه دو يا سه اتاق خوابه هستند . ايـن منازل بـه كاركـنان ارتش واگذار شده است . داراي يك دبيرستان دخـتـرانه , دو مدرسه راهنمايي و يك مدرسه ابتدايي و يك كتابخانه عمومي است . درايـن محله يك زمين ورزشي و همچنين تنها درمانگاه ارتش قرار دارد . بهشت زهرا كنار اين محله قرار گرفته است .

سرمسجد بعد از چهاربيشه قراردارد وجه تسميه آن به علت آثار باستاني است كه روي  تپه اي بالاي آن كشف شده بود و منسوب به حضرت سليمان است ( صفه ي سرمسجد ).در سالهاي گذشته قسمتهايي از اين آثار از بين رفته است . نامگذاري مسجدسليمان هم به علت همين آثار مي باشد . جاده قديم فرودگاه مسجدسليمان از كنار اين آثار مي گذرد و در سمت ديگر آن محله ي نصيرآباد قرار دارد .

اين محله در كنار بازار چشمه علي قراردارد چون در گذشته كوره هاي گچ پزي در آن قرارداشته به سركوره ها معروف شده است در دوران انقلاب به نام يكي از شهداي محله به شهيد موسوي تغيير نام داد .

مال شنبه يا كوي شهيد لرستاني

در كنار كوي شهيد موسوي قـرار دارد و نـامگذاري آن به علت نام يكي از شهداي محله است . داراي يك باب مدرسه ابتدايي است .

در مسير جاده ي اصلي و كنار كوي شهيد لرستاني قرار دارد .يك مركز پيش دانشگاهي دخترانه , مهـمـانسراي جـهـانگـردي , دادگستري شهر ستان , مركز آموزش فني وحرفه اي دخترانه وابسته به سازمان آموزش فني و حرفه اي واداره مركزي سازمان آب در اين محله قرار دارند .

بعد از كوي شهيد لرستاني و چسبيده به آن قراردارد از محلات جديد است خانه هاي تازه ساز داشته ويك مركز آتش نشاني و اورژانس در آن قرار دارد.منازل صد دستگاه شهرداري و نيز پزشكي قانوني شهرستان در اين محله قرار دارند . در گذشته منطقه اي كه اكنون دره اشكفت ناميده مي شود , كاملا خالي از خانه و سكنه بود و بين پنج بنگله و سي برنج هيچ آثاري از منازل مسكوني نبود ودر محل پل دره اشكفت امروزي يك سه راهي بود كه جاده محله ي نمره دو از آن جدا مي شد .

بعـد از دره اشكفت و پانسيون خيام و سي برنج در ميان تپه ها قــرار دارد محـله كوچكي بوده و از محلات قـديمي شهرستان وكارگران قديمي هنوز آنجا را به ياد دارند . بسياري از كارگران قديمي شركت نفت اولين بار در اين محله اسكان داده شدند .

از محلات شهر است كـه در ابتدا فقط منازل كارمندي شركت نفت در آن قرار داشت ولي مثل بقيه محلات مردم در آن شروع به خانه سازي كردند . در كنار سي برنج قرار دارد قبلا بين اين دو محـلـه حصار فـلـزي كشيده بوده و آنها را از هم جدا كرده بودند ولي بعدها , اين حصار از بين رفت . به قولي به همراه كمپ كرسنت , از محلات باكلاس شهر بوده است .

از محلات اعياني شركت نفت است كمتر از بقيه محلات در آن جا منازل شخصي ساخته شده است . در زمان شركت نفت سابق محل اقامت كاركنان خارجي بوده است .

اين محله در كنار نفتون قرار گرفته است . در بالاي اين محله دوعـدد مخزن بزرگ فلزي آب احداث شده است. درگذشته نماينده خوانين بختياري كه به منطقه مي آمدند در اينجا اقامت مي كردند و به آن برج مي گفتند و به محله ي پشت آن به همين علت پشت برج مي گويند . داراي دومدرسه ابتدايي و يك مدرسه راهنمايي است . در سالهاي اخير گاز به ميزان فراوان در اين محله نشت كرده و حتي در برخي موارد مي توان گازي را كه بيرون مي آيد روي سطح زمين آتش زد و يا شدت گاز به حدي بوده كه , پوشش سيماني كف اتاقها را به صورت پودر درآورده است . بيشترين تـعـداد موشكهاي عـراقـي در طول جنگ به اين منطقه اصابت كرده است . جاده قديمي مسجدسليمان به انـديـكا و سد شهيد عـبـاسپـور از اين محله گذشته و درنهايت به روستايي در نزديك رود كارون به نام پـاگچ و از آنجا از طريق پل فلزي يك طرفه اي كه بر رود كارون قرار دارد به انديكا مي رسد . قبل از احداث پل مردم به وسيله نقاله فلزي از رودخانه عبور مي كردند . پل و نقاله ي مذكور در محل معروف به گـدارلـندر احداث شده كه محل عـبور عشاير بختياري از رود كارون در هـنـگام كـوچ است . اخـيرا پـل جديد و بزرگي يالاتراز پل قبلي ساخته اند . تلمبه خانه آب شركت نفت در نزديك روستاي پاگچ قـرار دارد واز آنحا آب با مشكلات فـراوان واز طريق خطوط لوله به شهر مي رسد . مـخازن ذخيره آب شهردر بالاي اين محله در مسير جاده مذكورقرار دارند وتا مـدتها قـبـل  به نام اولين نگهبان آن در اصطلاح محلي تانكيهاي محمدرحيم ناميده مي شدند ( اين نوع نامگذاري در مسجدسليمان سابقه دارد) . اولين بمباران هوايي هواپيماهاي عراقي در سال 1359 در اين محله بود .

اين محله به آن معني مسكوني نيست و فقط اداره مركزي , اداره مستغلات , مخابرات شركت نفت و نيز زندان شهر در اين قسمت قرار دارند .  محل كار رئيس ناحيه شركت نفت  در اين محله بوده است ( انصافا شركت نفتي ها جاهاي به قولي توپي را انتخاب مي كردند ).اداره مركزي تنها ساختمان دو طبقه شهر بود به همين علت به آفيس دوپوش يا اداره ي دوطبقه معروف بود . .اين اداره هنوز هم در زبان مردم به مين آفيس يا اداره مركزي معروف است .

اين محله قبلا از مناطق مسكوني ديگر جدا افتاده بود ولي به علت خانه سازي زياد تقريبا به منطقه اطراف اداره آموزش وپرورش و از سمت ديگر به محله پشت كـوه چسبيده است . دبيرستان محمدرضاشاه سابق كه تنها دبيرستان براي دانش آموزان رشته ادبـيـات بود در اين محله قرار داشت و كليه دانش آموزان اين رشته از هر نقطه شهر بايد به آنجا مي رفتند واز آنجا كه اكثر اين دانش آموزان از طبقه فقير جامعه بودند و با توجه به وضعيت بد اقتصادي , آنها براي رفت وآمد مشكلات زيادي داشتند . اين دبيرستان بـعـدها با تغييراتي به دانشسراي تربيت معلم تبديل شد و پس از تعطيل دانشسراهم به هنرستان كاردانش اميركبير تبديل شده و هنوز هم فعال است . يكي از اولين موشكهاي عراقي كه به مسجدسليمان شليك شده بود به اين منطقه اصابت كرد .

اين محله بين باغ ملي , نمره يك و پشت كوه قرار دارد . يكي از دبـيـرستانهاي بسيار قديمي شهر كه امروزه معـلـم ناميده شده در اين محله است كـه سال قبل كاملا از نو ساخته شد . از مديران اين دبيرستان مي توانم به آقاي رستم پور و دبيراني چون آقاي محمدي دبير ادبيات وآقاي درفشه استاد مسلم رياضي كه خودمن در سال 1352 در دبيرستان شبانه معلم , شاگرد ايشان بوده ام وآقاي جبارنبا اشاره كنم. دبـيـرستان مهر كه به عبارتي اولين دبيرستان شهر هم هست , در اين محله بوده كه بعدها به دانشسراي مقدماتي تبديل شد . تعداد زيادي از آموزگاران ابتدايي اين شهر از فارغ التحصيلان آن هستند. جادارد ازاولين مـديرآن, فرهنگي قـديـمي زنـده يـاد مرحوم محمدجواد اوليايي و همكاراني چون آقايان سوزنـچي , عـبـادي , رادمنش و مرحوم محمدتقي حقيقي كه در مبارزات مردم در سال 1357 به شهادت رسيدند ونـيـز دبيراني چون آقايان نصيري و سارنج و زنده يادان مرحوم شيـرعـلـي زاده , مرحوم نيك مهر و مرحوم نـاظم كه مسئول كتابخانه ي دانشسرا بودندهم يادي بكنيم . پس از تعطيل دانشسرا , ساختمان به دو مدرسه ي راهنمايي تبديل شد: پسرانه انقلاب و دخترانه حضرت زينب . مدرسه انقلاب فعلا تخريب ودرحال احداث ساختمان جديد آن هستند . هـنـرستـان فني و حرفه اي علامه , كتابخانه ي مركزي شهر , مركز تحقيقات وكـتـابخـانه ي مركزي ومركز آموزش نيروي انساني فـرهنگيان مسجدسليمان , اداره مركزي مخابرات , اداره نظام وظيفه عمـومي , آتش نشاني شركت نفت و استاديوم ورزشي قديمي شهر نيزدر اين محله هستند . كليساي ارامنه نيز در اين محله قرار داشت .

پشت كوه

بين اين محله و نمره چهل يك تپه بلند قرار دارد شايد به همين علت به پشت كوه معروف شده است قبلا چند خانه سازماني متعلق به شهرباني در آنجا قرار داشت به همين جهت به لين پاسبانها معروف بود . بيشتر ارامنه مسجدسليمان در اين منطقه ساكن بودند كـه همگي بـه مناطق ديگر رفته اند . پشت كوه از يك سمت به سبز آباد وازسوي ديگر از طريق يك پياده رو به كلگه متصل است .

دره خرسان

اين محله در كنار چاه شماره يك و شهرداري قرا ر داشت واز محله هاي قديمي شهر بود . در سالهاي اخير به علت نشت نفت , نامناسب بودن زمين ونيز احداث موزه ي نفت , تخليه شده وساختمانها را از صاحبان آنها در حقيقت خريده اند . بايد گفت بعد از لين هنديها در كنار بازار چشمه علي , دره خرسان دومين محله ي شهر است كه از بين رفته است .

اين محله بين نمره يك و هنرستان شريف واقفي قرار دارد قبلا كوچكتر بوده ولي همانند بقيه محلات وشايد بيش از حد رشد كرده و بزرگ شده است.داراي يك باب دبستان ومدرسه راهنمايي است .

كلگه از محلات بسيار قديمي شهراست . قبلا به دو قسمت كلگه بالا و پايين تقسيم مي شد امروزه به علت افزايش ساختمانها تـقـريبا يكي شده اند . بازار كلگه يا بازار صاحب الزمان  كه به كاروانسرا معروف بود از بازارهاي قديمي شهراست . قبلا هم ذكـر شد كه سه محله شهر بازار مجزا داشتند : نمره يك , چشمه علي و كلگه . مسجد ايـن مـحـلـه هم از مساجد قديمي شهر است . در گذشته تپه اي در اين محله بود به نام كلگه زري يا كلگه زرين و اين محل به همين نام شهرت ياقت . داراي دو مدرسه ابتدايي , راهنمايي , دبيرستان دخترانه و يك هنرستان كاردانش پسرانه به نام دارالفنون است . بيمارستانهاي شركت نفت و22 بهمن در اين محله قراردارند . كلگه داراي يك باب حمام عمومي بود كه پشت مسجد قرار داشت و فعلا تعطيل شده است . يكي از قبرستانهاي شهر به نام قبرستان مجسمه بين اين مـحـلـه و بي بيان قرار دارد .

اين محله در مسير كلگه به تمبي قرار دارد قبلا با كلگه فاصله داشت ولي به علت گسترش ساختمانها تقريبا به هم متصل شده اند .

از مناطق قديمي است و در فاصله اي نسبتا دور از شهر , در كنار رودخانه فصلي به همين نام قرار دارد يكي از ايستگاههاي قطار مسجدسليمان در اينجا بوده و دروازه خروجي شهر به سمت هفتگل و ايذه است . كارخانه قديمي برق مسجدسليمان كه متعلق به شركت نفت بوده و در حقيقت اولين كارخانه برق خاورميانه هم هست در اين محل احداث شده و هنوز هم وجود دارد گرچه استفاده نمي شود . پالايشگاه گاز مسجدسليمان نيز در اين محله قرار دارد .  هـمه سالـه مـردم روزهاي تعطيل و خصوصا سيزده بدررا در اطراف تمبي مي گذرانند كه خصوصا در بهار منظره ي زيبايي دارد . اخيرا شهرداري اقـدام به احداث يك درياچه مصنوعي در آن محل نموده است . ورودي شهراز پل تمبي هم دردست تعريض و بازسازي است و ضمنا پل جديدي بالاتر از پل يك طرفه و قديمي تمبي در حال ساخت است كه با اتمام آن مشكلات تردد خودروها حل خواهد شد .